Op deze pagina:
Krantenartikel oud worden zonder gebreken.
Verwante onderwerpen:
Oud worden zonder gebreken
In goede gezondheid stokoud worden kan. Wetenschappers ontrafelen van lieverlee de geheimen van de ouderdom. Wie ouder wordt, krijgt stijvere spieren, zwakkere botten, een hogere bloeddruk en een slechter functionerend geheugen. En als het tegenzit ook nog eens een ernstige ziekte, zoals kanker of een aandoening aan hart of vaat. Heel vervelend allemaal, maar tegelijkertijd zijn veel mensen ervan overtuigd dat die aftakeling nou eenmaal bij het ouder worden hoort.Dat is een verkeerde gedachte, zo vinden artsen die zich verdiepen in de ouder wordende mens. Ouderdom komt inderdaad vaak met gebreken, zegt geriater Sophia de Rooij, van het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam, maar dat wil nog niet zeggen dat die kwalen en ziekten daarom ook normaal zijn. Als ze normaal waren, zou iedereen ze krijgen en dat is niet zo. Er zijn immers ook mensen die in goede gezondheid 80 worden, of zelfs 100. Ouderdom en ziekte horen niet onlosmakelijk bij elkaar.
Hoge bloeddruk is een mooi voorbeeld, vindt De Rooij. Jarenlang golden voor mensen die ouder zijn dan 60 hogere gemiddelde waarden dan voor jongeren. Maar er is eigenlijk geen reden waarom de bloeddruk bij ouderen hoger zou mogen zijn, zegt De Rooij. Het is wel vaak zo, maar daarmee is het nog niet normaal. Een verhoogde bloeddruk blijft een risico voor hart- en vaatziekten, hoe oud je ook bent.
Volgens gerontoloog Rudi Westendorp, hoogleraar in het Leids Universitair Medisch Centrum, lijken ouderdomsziekten als dementie en bepaalde vormen van kanker weliswaar onuitroeibaar, maar is het puur een kwestie van tijd voordat ze de (westerse) wereld uit zijn. Ooit was het net zo onwaarschijnlijk dat we tuberculose konden genezen.
Om de ziekten bij ouderen van nu te bestrijden, verdiept Westendorp zich al jaren niet in zieke, maar juist in gezonde ouden van dagen: hij doet uitgebreid onderzoek bij families waarin meer personen ouder worden dan 80 jaar. In het begin keken we er nog wel eens van op om een stel vitale broers en zussen van in de 90 bij elkaar te zien zitten, zegt hij. Nu niet meer. Het is logisch dat ze nog zo vief zijn. Anders waren ze namelijk al wel overleden. Met andere woorden: lang leven kan alleen als je niet of nauwelijks last krijgt van ziekte, ofwel, als je heel langzaam veroudert.
De oude families die Westendorp onderzoekt, hebben hem inmiddels geleerd dat mensen lang leven door drie factoren. Ten eerste hebben de broers en zussen en soms neven en nichten een lijf dat er simpelweg voor geboren is om lang te leven. Ten tweede: ze hebben hun lijf niet uitgewoond. En de derde factor? Mazzel hebben, zegt Westendorp. Niet iedereen met een sterk lijf en een voorbeeldige levensstijl wordt hoogbejaard.
De genetische bouwstenen van deze gezonde hoogbejaarden worden onderzocht en vergeleken met het genetisch materiaal van zieken. Logische volgende stap is de bouwstenen van zieken zo aan te passen dat ziekte geen kans meer krijgt, of gezonde bouwstenen te kopiëren en transplanteren naar mensen met beschadigde genen. Het klinkt prachtig, maar zal dat er niet toe leiden dat we weliswaar steeds ouder worden, maar ook een paar keer per jaar onder het mes zullen moeten om allerlei versleten en beschadigde onderdelen te vervangen? Is dat een aantrekkelijk vooruitzicht? Als je die vraag stelt, reageert Westendorp, vraag je eigenlijk of je je rond je 70ste ziek,stram en ellendig wilt voelen, of fit en gezond. Daar antwoordt iedereen hetzelfde op.
Precies weten welke genen waarvoor verantwoordelijk zijn en ze dan ook nog naar believen kunnen vervangen, dat komt voor de ouderen van nu te laat. Net als het 'kweken' van nieuwe organen die oude, versleten exemplaren kunnen vervangen. Toch wordt er ook nu vooruitgang geboekt. Een ziekte als kanker is, tenminste voor een aantal vormen, langzaam aan het veranderen van een snelle doder in een chronische ziekte met flinke overlevingskansen. Geriater Sophia de Rooij: Hetzelfde geldt voor hartaandoeningen en diabetes. Vroeger overleed je aan diabetes, nu overlijd je aan de gevolgen ervan, zoals nieraandoeningen of een hartinfarct.
Met andere woorden: we leven steeds een beetje langer, maar het aantal jaren dat iemand chronisch ziek is, neemt ook toe. De Rooij gaat nog een stapje verder: De zogenoemde zorgconsumptie is het hoogst in de laatste negen maanden van het leven en het is voorstelbaar dat die periode ook langer wordt.
In Nederland worden de inzichten uit wetenschappelijk onderzoek naar veroudering en daarmee naar levensverlenging, voorzichtig toegepast. Voorbeeld: als er vage eerste aanwijzingen zijn dat een bepaald voedingsmiddel kan helpen tegen een verhoogd cholesterol, proberen we dat eerst met onderzoek zo sterk mogelijk te onderbouwen om pas daarna bijvoorbeeld voedingsadviezen aan te passen. Met ontdekkingen op genetisch gebied zal het net zo gaan. Geriater De Rooij: Als je weet welk gen verantwoordelijk is voor het ontstaan van dementie, heeft het pas zin mensen op dat gen te onderzoeken als je het ook kunt herstellen of vervangen. Anders zadel je mensen op met kennis waar ze niets mee kunnen.
Door nieuwe ontdekkingen en inzichten eerst uitgebreid te onderzoeken op toepasbaarheid en nut in de praktijk, wordt als vanzelf een soort rem gezet op al te onbezonnen medische praktijken. Tenminste, zo werkt het in Nederland. Vooral in de Verenigde Staten werkt het nogal eens anders, zeker als het om inzichten in verouderingsprocessen gaat. In het land worden niet alleen miljarden gepompt in onderzoek naar wat daar anti-ageing (anti-veroudering) heet, maar wordt bijkans elk nieuw inzicht razendsnel omgezet in de dagelijkse praktijk. Anti-ageing-klinieken hebben het behoorlijk druk: je kunt je er voor een flinke vergoeding binnenstebuiten laten keren en met een dossiertje persoonlijk advies de kliniek weer verlaten. De voedingssupplementenindustrie, om maar eens iets te noemen, vaart er wel bij.
Behalve wetenschappelijk onzorgvuldig, vindt geriater De Rooij het ook psychisch nogal een belasting voor mensen om te weten welke gezondheidsrisico(s) ze (misschien) lopen. Maar wie naar zo een kliniek gaat, kiest daar toch zelf voor? Zo simpel ligt het volgens haar niet: Je gaat er toch vanuit dat het bij jou wel goed zal zitten, zegt ze. Zeker als je je, zoals veel mensen die naar zo'n kliniek gaan, gezond voelt. Vergelijk het met een auto die je vol vertrouwen apk laat keuren. Je verwacht wat kleine reparaties omdat je hier en daar wat gereutel of getik hoort, je weet dat je hem wat beter had moeten onderhouden, maar je verwacht niet dat de hele motor moet worden vervangen of dat die zelfs helemaal niet door de keuring komt.
Daar komt nog bij dat de snel groeiende anti-agingindustrie in de Verenigde Staten niet heeft geleid tot een hogere levensverwachting in het land. Veel van de basisadviezen voor een lang en gezond leven blijken bijvoorbeeld, net als in Nederland, nog steeds moeilijk in de praktijk te brengen. Niet roken, matig drinken, gezond eten, voldoende bewegen. De Rooij: Daar valt nog veel winst te boeken.
Daar is hoogleraar Westendorp het mee eens, maar hij onderstreept dat de onbezonnen manier waarop wetenschap soms in de praktijk wordt gebracht, niets afdoet aan het belang van diepgaand onderzoek naar veroudering. Overbekende gezondheidsadviezen als niet roken en niet te vet eten zouden er ook niet zijn geweest zonder onderzoek.
Wat dat betreft verwacht hij in de toekomst meer specifieke adviezen over voeding. Qua levensverwachting scoren Japanners het hoogst. Vrouwen worden er gemiddeld 85, mannen 80. Dat heeft misschien genetische achtergronden, maar waarschijnlijk heeft het ook te maken met voeding, met de manier waarop Japanners met hun lijf omgaan.
Rudi Westendorp weet zeker dat de levensverwachting in de westerse wereld de komende jaren blijft stijgen. De afgelopen 150 jaar, zegt hij, is de levensverwachting vrij gelijkmatig elk jaar met drie maanden toegenomen en hij gelooft dat die trend kan doorzetten. Wat niet alleen tot langere levens leidt, maar ongetwijfeld ook tot nieuwe ziekten. Honderd jaar geleden kwamen kanker en dementie niet veel voor, simpelweg omdat we voortijdig aan andere ziekten overleden. Zo zijn er ook ziekten die zich pas rond het 100ste levensjaar kunnen openbaren.
Hij voorspelt dat sarcopenie, ofwel spierzwakte, op termijn wel eens een belangrijke doodsoorzaak kan worden. Die is nu nog nauwelijks in beeld omdat we er niet oud genoeg voor worden, maar de voortekenen zijn er. Westendorp: Veel ouderen worden mager, ze leveren spiermassa in. Dat maakt ze strak en stram, waardoor ze makkelijker vallen, wat weer complicaties en uiteindelijk de dood tot gevolg kan hebben.
Ook dat is, zegt hij, géén normaal gevolg van veroudering. Immers: niet iedere hoogbejaarde krijgt het. Er moet een mechanisme aan ten grondslag liggen dat te ontrafelen en te keren valt. Zo dienen zich telkens nieuwe ziekten aan om de wereld uit te helpen.''
Bron: ad.nl, geplaatst 17 mei 2005